Lịch sử cho thấy mỗi cuộc cách mạng công nghệ lớn cuối cùng đều không chỉ tạo ra công cụ mới. Nó tạo ra một kiểu người mới.
Cuộc cách mạng công nghiệp không chỉ tạo ra máy hơi nước. Nó tạo ra tầng lớp công nhân công nghiệp và toàn bộ hệ thống tư duy đi kèm với nó. Internet không chỉ tạo ra các website. Nó tạo ra digital worker, tạo ra doanh nghiệp toàn cầu vận hành từ một chiếc laptop và tạo ra một thế hệ lớn lên cùng khái niệm kết nối liên tục. Điện thoại thông minh không chỉ thay đổi cách giao tiếp. Nó sinh ra cả nền kinh tế sáng tạo mà trước đó gần như không tồn tại.
AI cũng đang làm điều tương tự. Tôi có cảm giác rằng điều thú vị nhất của AI không nằm ở bản thân công nghệ, mà nằm ở những con người đang lớn lên cùng nó.
Những người này có thể không học ở các trường danh tiếng. Có thể không làm việc tại các tập đoàn công nghệ lớn. Có thể không sở hữu nguồn lực đặc biệt nào. Nhưng họ đang nhìn thế giới bằng một logic hoàn toàn khác. Họ không xem AI là công cụ. Họ xem AI là môi trường sống. Đó là một khác biệt rất lớn.
Giống như thế hệ sinh ra cùng Internet chưa bao giờ thật sự phải học cách dùng Internet. Với họ, Internet đơn giản là một phần của thế giới. Tôi nghĩ điều tương tự sẽ xảy ra với AI. Một đứa trẻ lớn lên trong mười năm tới có thể sẽ không đặt câu hỏi "có nên dùng AI hay không". Câu hỏi đó với chúng có thể kỳ lạ chẳng khác nào việc hỏi có nên dùng điện hay không.
AI đơn giản sẽ ở đó. Hiện diện ở khắp nơi. Tự nhiên như không khí. Chúng ta đang chứng kiến những mầm mống đầu tiên của thế hệ đó. Điều thú vị là họ không nhất thiết biết nhiều hơn người khác. Nhiều khi họ cũng không giỏi hơn theo cách đánh giá truyền thống. Nhưng họ có một phản xạ rất khác.
Khi gặp một vấn đề mới, phản ứng đầu tiên của họ không phải là tìm người giúp. Họ bắt đầu thử. Họ hỏi AI. Họ nghiên cứu. Họ dựng nguyên mẫu. Họ thử nghiệm. Họ sửa. Rồi họ lại thử tiếp. Chi phí của việc thử nghiệm đang giảm xuống rất nhanh và điều đó tạo ra một thay đổi tâm lý cực kỳ quan trọng. Những người lớn lên trong môi trường này sẽ ít sợ sai hơn. Không phải vì họ dũng cảm hơn. Mà vì thất bại rẻ hơn.
Ngày trước muốn thử một ý tưởng kinh doanh có thể mất hàng tháng chuẩn bị và một khoản tiền đáng kể. Hôm nay nhiều người dựng nguyên mẫu đầu tiên chỉ trong vài ngày. Điều đó không bảo đảm thành công, nhưng nó làm tốc độ tiến hóa cá nhân tăng lên rất nhiều.
Tôi nghĩ vài năm tới chúng ta sẽ chứng kiến một khoảng cách rất lạ trong xã hội. Không hẳn là khoảng cách tuổi tác. Cũng không hẳn là khoảng cách giàu nghèo. Mà là khoảng cách giữa những người sống trong logic trước AI và những người sống trong logic sau AI.
Những người thuộc thế giới cũ thường có xu hướng nghĩ rằng muốn làm điều gì đó phải có đủ điều kiện trước. Phải có bằng cấp phù hợp. Phải có nguồn lực phù hợp. Phải có tổ chức phù hợp. Phải có người cho phép.
Trong khi đó, những người mang tư duy AI-native thường nghĩ đơn giản hơn nhiều. Họ thử trước. Rồi mới tính tiếp. Sự khác biệt nghe có vẻ nhỏ nhưng hệ quả của nó có thể rất lớn. Internet từng dân chủ hóa thông tin. AI đang bắt đầu dân chủ hóa năng lực.
Một người trẻ hôm nay có thể học lập trình với AI, nghiên cứu thị trường với AI, thiết kế với AI, viết nội dung với AI, làm marketing với AI và xây dựng sản phẩm với AI. Không phải ở mức chuyên gia trong tất cả mọi thứ, nhưng đủ để vượt qua giai đoạn khởi đầu mà trước đây cần rất nhiều nguồn lực.
Điều này khiến tôi nghĩ nhiều tới hệ thống giáo dục. Phần lớn trường học hiện nay vẫn được thiết kế cho một thế giới mà tri thức khan hiếm. Học sinh được dạy cách ghi nhớ, làm theo quy trình và trả lời đúng. Nhưng trong một thế giới nơi tri thức ngày càng dễ tiếp cận, những kỹ năng đó có thể không còn là lợi thế cạnh tranh lớn nhất nữa.
Thay vào đó, khả năng thích nghi, khả năng học nhanh, khả năng kết nối các lĩnh vực khác nhau và khả năng cộng tác với các hệ thống trí tuệ mới có thể trở nên quan trọng hơn rất nhiều.
Tôi không nghĩ AI-native worker là người biết mọi thứ. Ngược lại. Họ thường rất thoải mái với việc không biết. Nhưng họ học rất nhanh. Họ tổng hợp rất nhanh. Họ kết nối công cụ rất nhanh. Và quan trọng nhất, họ biến ý tưởng thành hiện thực nhanh hơn. Đó là một bộ kỹ năng rất khác với những gì nhiều tổ chức đang tuyển dụng hiện nay.
Một thay đổi khác mà tôi thấy khá thú vị là AI đang làm suy yếu dần vai trò của các gatekeeper truyền thống. Trong phần lớn lịch sử, để bước vào một số ngành nghề, bạn cần được một ai đó cho phép. Muốn xuất bản sách cần nhà xuất bản. Muốn làm phim cần studio. Muốn phát triển phần mềm ở quy mô lớn cần đội ngũ kỹ thuật. Muốn tiếp cận khán giả cần hệ thống phân phối.
Những cánh cổng đó vẫn tồn tại, nhưng chúng đang thấp dần xuống. Không phải biến mất hoàn toàn. Chỉ thấp dần xuống. Và mỗi khi một cánh cổng thấp xuống, một lượng lớn năng lượng sáng tạo bị kìm nén trước đó lại được giải phóng.
Tất nhiên, điều này cũng tạo ra rất nhiều tiếng ồn. Internet thời kỳ đầu cũng đầy rác. Mạng xã hội thời kỳ đầu cũng đầy hỗn loạn. AI chắc chắn sẽ tạo ra vô số sản phẩm mediocre. Nhưng điều đó không làm thay đổi xu hướng lớn. Điều đáng chú ý không phải là lượng nội dung được tạo ra. Điều đáng chú ý là số lượng con người lần đầu tiên có khả năng tạo ra thứ gì đó của riêng mình.
Tôi nghĩ nhiều doanh nghiệp lớn rồi sẽ gặp một tình huống khá khó xử. Họ sở hữu rất nhiều người giỏi theo logic cũ, rất nhiều quy trình tối ưu theo logic cũ và rất nhiều thành công được xây dựng trong thế giới cũ. Nhưng họ có thể vẫn chậm hơn những nhóm nhỏ vận hành hoàn toàn theo tư duy AI-native.
Điều này từng xảy ra nhiều lần trong lịch sử. Không phải vì những tổ chức lớn ngu ngốc. Mà vì họ được tối ưu cho một cuộc chơi khác. Điều làm tôi tò mò nhất không phải AI sẽ lấy đi nghề nào. Thực ra câu hỏi đó có thể không quan trọng bằng người ta tưởng. Điều thú vị hơn là AI sẽ tạo ra kiểu người nào.
Bởi vì cuối cùng, mọi cuộc cách mạng công nghệ lớn đều để lại dấu ấn sâu nhất không phải ở máy móc, mà ở con người. Máy hơi nước rồi sẽ trở thành bảo tàng. Những modem Internet đầu tiên rồi cũng biến mất. Điện thoại đời cũ rồi cũng bị quên lãng. Nhưng những con người được hình thành bởi các cuộc cách mạng đó thì ở lại.
Có thể vài chục năm nữa, thế hệ lớn lên cùng AI sẽ nhìn chúng ta giống như cách thế hệ Internet từng nhìn những người sinh ra trước thời Internet. Không phải vì ai thông minh hơn ai. Chỉ đơn giản là họ sống trong một logic khác.
Và có lẽ điều kỳ lạ nhất của thời đại này là chúng ta không chỉ đang chứng kiến sự ra đời của một công nghệ mới. Chúng ta đang chứng kiến sự tiến hóa của một kiểu người mới trong lịch sử nhân loại.
Vũ Tuấn Mạnh | Giám đốc Sản xuất FPT Automotive
Chương 1: AI không còn là tool - nó là một nền văn minh mới
Chương 2: Điều nguy hiểm nhất không phải AI - mà là sống như cũ
Chương 3: Kiến thức đang mất giá, nhưng thị hiếu (taste) đang tăng giá
Chương 4: AI không giết sáng tạo - AI giết sự lặp lại
Chương 5: Thời đại của Đế chế một người (One-Person Empire)
Chương 6: Tại sao nhiều người dùng AI nhưng vẫn không tạo ra được điều gì lớn?
Chương 7: AI đang tạo ra một tầng lớp người mới
Chương 8: Quốc gia nào sẽ thắng trong kỷ nguyên AI?
Chương 9: Điều AI chưa có
Chương 10: Thay vì sợ AI, hãy học cách sống cùng nó
Ý kiến
()