Những thứ đó gây ấn tượng rất mạnh lúc ban đầu, nhưng rồi con người vốn quen rất nhanh. Chúng ta là một loài kỳ lạ. Hôm nay còn trầm trồ trước một phép màu, vài tháng sau đã coi nó là chuyện đương nhiên.
Điều làm tôi suy nghĩ nhiều hơn là một chuyện khác. Lần đầu tiên trong lịch sử, tri thức đang mất dần tính khan hiếm.
Trong phần lớn lịch sử loài người, người biết nhiều hơn luôn có lợi thế lớn hơn. Một người đọc được sách khi đa số không biết chữ đã là một tài sản quý giá. Một người được học hành bài bản có thể bước vào tầng lớp tinh hoa. Một giáo sư, một bác sĩ, một luật sư hay một kỹ sư đều sở hữu thứ mà người khác rất khó tiếp cận: kiến thức.
Kiến thức từng là một loại tài sản. Giống như đất đai. Giống như vốn liếng. Giống như các mối quan hệ. Người có nó thường có vị thế tốt hơn. Nhưng AI đang làm một việc mà có lẽ ngay cả Internet cũng chưa làm được hoàn toàn. Nó kéo giá của tri thức xuống gần bằng không.
Ngày trước muốn hỏi một chuyên gia có khi phải mất vài tháng tìm cách tiếp cận. Bây giờ một cậu sinh viên năm nhất có thể ngồi trao đổi với một mô hình ngôn ngữ được huấn luyện trên khối lượng kiến thức lớn hơn bất kỳ thư viện nào mà nhân loại từng xây dựng.
Tất nhiên AI không phải lúc nào cũng đúng. Nó vẫn bịa. Nó vẫn nhầm. Nhưng điều đó không làm thay đổi xu hướng lớn. Xu hướng lớn là chi phí tiếp cận tri thức đang giảm với tốc độ chưa từng có.
Một đứa trẻ ở một vùng quê nhỏ hôm nay có thể hỏi về vật lý lượng tử, triết học Hy Lạp, lịch sử La Mã hay cách lập trình một ứng dụng di động. Có thể câu trả lời chưa hoàn hảo. Nhưng việc nó có quyền tiếp cận những tri thức đó đã là một thay đổi mang tính lịch sử.
Tôi nghĩ nhiều người vẫn chưa hình dung hết tác động của việc này. Khi một thứ từng rất hiếm trở nên quá nhiều, giá trị của nó sẽ thay đổi. Ngày xưa, sở hữu một cuốn sách là tài sản. Ngày nay, sở hữu thêm một file PDF gần như chẳng có ý nghĩa gì. Điều tương tự đang bắt đầu xảy ra với kiến thức.
Chúng ta lớn lên trong một thế giới nơi biết nhiều là lợi thế cạnh tranh. Có thể con cháu chúng ta sẽ lớn lên trong một thế giới nơi ai cũng biết rất nhiều. Khi đó, câu hỏi không còn là anh biết gì. Mà là anh nhìn thế giới như thế nào.
Càng dùng AI nhiều, tôi càng nhận ra một nghịch lý thú vị. Khi kiến thức trở nên quá rẻ, thứ bắt đầu đắt lên lại là taste. Tôi rất thích từ này vì thật sự không biết dịch thế nào cho trọn nghĩa. Nó không chỉ là gu thẩm mỹ. Nó không chỉ là cảm nhận cái đẹp. Nó là khả năng nhìn thấy giá trị giữa vô số lựa chọn.
Một nhà đầu tư có taste nhìn thấy cơ hội khi người khác chỉ nhìn thấy một công ty nhỏ. Một đạo diễn có taste nhìn thấy một diễn viên lớn trong một gương mặt vô danh. Một kiến trúc sư có taste biết bỏ đi chín mươi phần trăm chi tiết thừa để giữ lại phần tinh túy nhất. Một nhà văn có taste biết câu nào nên giữ và câu nào phải xóa.
Trong thời đại AI, khả năng tạo ra nội dung sẽ ngày càng rẻ. Nhưng khả năng chọn lọc sẽ ngày càng đắt. Đó là lý do tôi không quá lo cho những người sáng tạo thật sự. Ngược lại, tôi nghĩ họ có thể trở nên giá trị hơn.
AI có thể tạo ra một triệu bức ảnh trong một ngày. Nhưng AI không biết bức nào đáng nhớ. AI có thể viết một nghìn câu chuyện. Nhưng AI không biết câu chuyện nào đáng kể. AI có thể tạo ra vô hạn nội dung. Nhưng AI không biết nội dung nào có ý nghĩa.
Đó là phần việc của con người. Ít nhất là hiện tại. Tôi từng nhìn rất nhiều tranh AI. Nhiều bức hoàn hảo đến mức đáng kinh ngạc. Ánh sáng đẹp. Bố cục đẹp. Màu sắc đẹp. Mọi thứ đều đẹp. Nhưng sau vài giây, tôi quên chúng. Giống như nhìn thấy một người quá đẹp trong một quảng cáo. Bạn biết họ đẹp. Nhưng không nhớ gì về họ.
Trong khi đó, có những bức ảnh cũ, mờ, thậm chí bố cục chưa hoàn hảo, nhưng lại khiến người ta nhớ rất lâu. Có lẽ vì trong đó có dấu vết của một cuộc đời thật. Tôi nghĩ điều đó cũng sẽ xảy ra với mọi loại hình sáng tạo khác.
Khi thế giới bị bơm ngập bởi nội dung do AI tạo ra, thứ con người bắt đầu tìm kiếm sẽ không phải là nội dung. Mà là sự hiện diện của một con người thật phía sau nội dung đó. Một góc nhìn thật. Một trải nghiệm thật. Một nỗi đau thật. Một niềm vui thật. Một cuộc đời thật.
Có một điều khá buồn cười. Ngày xưa chúng ta nghĩ tương lai sẽ thiếu thông tin. Hóa ra tương lai lại thiếu sự chọn lọc. Ngày xưa chúng ta nghĩ tương lai sẽ thiếu tri thức. Hóa ra tương lai lại thiếu ý nghĩa. Ngày xưa chúng ta nghĩ công nghệ sẽ làm mọi thứ trở nên quan trọng hơn. Hóa ra công nghệ đang khiến rất nhiều thứ trở nên rẻ hơn.
Và khi mọi thứ đều rẻ đi, thứ còn lại thường là những điều rất cũ. Sự từng trải. Sự tinh tế. Khả năng cảm nhận. Và chiều sâu của một con người. Có lẽ đó là lý do càng đi sâu vào AI, tôi càng cảm thấy nhu cầu sống thật với cuộc đời mình trở nên quan trọng hơn.
Bởi vì cuối cùng, AI có thể đọc toàn bộ Internet. Nhưng nó vẫn chưa từng sống qua một buổi chiều mưa của riêng nó.
Vũ Tuấn Mạnh | Giám đốc Sản xuất FPT Automotive
Chương 1: AI không còn là tool - nó là một nền văn minh mới
Chương 2: Điều nguy hiểm nhất không phải AI - mà là sống như cũ
Chương 3: Kiến thức đang mất giá, nhưng thị hiếu (taste) đang tăng giá
Chương 4: AI không giết sáng tạo - AI giết sự lặp lại
Chương 5: Thời đại của Đế chế một người (One-Person Empire)
Chương 6: Tại sao nhiều người dùng AI nhưng vẫn không tạo ra được điều gì lớn?
Chương 7: AI đang tạo ra một tầng lớp người mới
Chương 8: Quốc gia nào sẽ thắng trong kỷ nguyên AI?
Chương 9: Điều AI chưa có
Chương 10: Thay vì sợ AI, hãy học cách sống cùng nó
Ý kiến
()