Ngày 07/05/2002, vụ sát nhập lớn nhất trong lịch sử CNTT Hoa Kỳ hoàn thành. 9 tháng để hoàn tất mọi thủ tục không phải là quá dài nhưng là giai đoạn đấu tranh quyết liệt để cuối cùng kế hoạch được thông qua với số phiếu chênh lệch sít sao: 3 lá phiếu. Quyết liệt bởi đây là vấn đề động chạm đến quyền lợi của mọi thành viên hai công ty, từ người lãnh đạo cao nhất cho đến các cổ đông và từng nhân viên.
Người đứng mũi chịu sào
Việc Carly Fiorina được bổ nhiệm làm CEO của HP năm 1999 đánh dấu một đột phá lớn bởi đây là lần đầu tiên một phụ nữ, một người ngoài HĐQT, một người không có bằng kỹ sư lên nắm giữ cương vị lãnh đạo HP và là lãnh đạo trẻ nhất trong lịch sử 60 năm của công ty. Trong năm này, Michael Capellas cũng lên vị trí đứng đầu Compaq sau thời gian dài nắm giữ cương vị thành viên Ban Giám đốc và sau khi cựu CEO Eckhard Pfeiffer bị cách chức.
Những áp lực cạnh tranh về giá cả, tình hình kinh doanh máy tính đình trệ và sự ảm đạm chung của nền kinh tế đã tác động mạnh đến Compaq và HP, dẫn đến kế hoạch sát nhập của 2 công ty. Năm 2001, lợi nhuận của người khổng lồ HP là 408 triệu USD trong khi công ty Compaq non trẻ (thành lập năm 1983) thua lỗ 785 triệu USD.
Fiorina tin chắc rằng việc sát nhập sẽ giúp HP tăng cường sức mạnh và khả năng cung ứng nhiều sản phẩm dịch vụ đa dạng. Về phần mình, Capellas hy vọng với những động thái cắt giảm chi phí sẽ vực dậy một Compaq đang làm ăn thua lỗ. Trong khi Capellas dễ dàng đạt được sự ủng hộ của đa số thành viên công ty, cuộc đấu tranh trong nội bộ HP lại vô cùng gay gắt. Ai có thể thuyết phục được số đông nhân viên, cổ đông và thành viên Ban Giám đốc đang hoang mang về tương lai của công ty hậu sát nhập mà trước hết là công ăn việc làm và “số phận” khoản tiền đầu tư của họ? Mạnh mẽ, quyết tâm, Fiorina là người có thể trả lời câu hỏi đó.
Cổ đông lo lắng
Đứng đầu những người lớn tiếng phản đối sát nhập là Walter Hewlett – thành viên HĐQT - và David Woodley Packard. Hai con trai của hai người đồng sáng lập HP đã tập hợp được khá đông cổ đông với tổng cộng khoảng 35% số cổ phiếu.
Nhiều cố đông lo ngại HP sẽ không có thêm một công nghệ hay năng lực đáng kể nào trong khi sự chồng chéo lĩnh vực kinh doanh sản xuất giữa 2 công ty sẽ gây tác động cộng hưởng chi phí và giảm doanh thu khi HP tiến hành hợp lý hoá các sản phẩm, dịch vụ. Triển vọng giành thêm thị phần không đồng nghĩa với việc HP sẽ vươn lên dẫn đầu thị trường, xây dựng được mô hình kinh doanh ưu việt hơn, đổi mới công nghệ hay thành công trong việc lấy được hợp đồng từ tay các đối thủ cạnh tranh. Hơn nữa, việc giao dịch cổ phiếu ồ ạt tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Trên thực tế, ngay sau thông báo về kế hoạch sát nhập, HP đã tụt hạng đáng kể trong bảng xếp hạng của các tổ chức định mức tín nhiệm quốc tế có uy tín như Moody hay Standard & Poor’s. Nhiều người cho rằng kế hoạch này là một canh bạc ngu xuẩn có thể khiến 2 công ty mắc kẹt trong mớ bòng bong thủ tục giấy tờ trong khi cuộc đua nước rút trên thị trường vẫn đang diễn ra quyết liệt và kết quả cuối cùng là cả hai cùng lụn bại.
Nhân viên hoang mang
Sự ủng hộ của nhân viên đối với quyết định sát nhập là rất quan trọng bởi họ không đơn thuần là những người lao động mà còn chiếm 2% cổ phần trong công ty.
Nhiều nhân viên e ngại việc sát nhập sẽ đe dọa những giá trị của “Văn hoá HP” vốn coi sự thoả mãn của nhân viên là chìa khoá thành công của công ty và đề cao thời gian làm việc linh hoạt, sự trao đổi cởi mở giữa lãnh đạo và nhân viên. Một lãnh đạo HP đã từng nói: “Văn hoá được ví như phần chìm của một tảng băng. Nếu không được quản lý tốt và tính đến trong mọi hoạt động của doanh nghiệp thì nó sẽ trở thành cái bẫy đánh chìm cả con tàu”. CEO Carly Fiorina thì khẳng định “Văn hoá HP” sẽ không thay đổi, vẫn đề cao sự tin tưởng và tôn trọng, tinh thần làm việc nhóm, hướng tới đổi mới, thành công, hướng tới cộng đồng, và nhân viên của HP vẫn có thể tự hào về công ty mình. Tuy nhiên, một số nhân viên lại cho rằng công ty đang rời bỏ những nguyên lý căn bản khi đặt lợi nhuận lên trên phúc lợi nhân viên. David Packard nói: “Tôi cảm thấy nghi ngờ khi lãnh đạo HP quả quyết có thể nhanh chóng tái tạo Văn hoá HP”.
Trong một chiến lược cắt giảm chi phí trước khi có kế hoạch sát nhập, lãnh đạo công ty đưa ra cho nhân viên hai lựa chọn: hoặc chấp nhận giảm lương, hoặc sẽ bị thôi việc. Nhiều người đã đồng ý giảm lương. Tại Phố Uôn, đó quả là điều gây ngạc nhiên; song đối với Văn hoá HP, đó lại là biểu hiện rất bình thường của tinh thần vì HP.
Sóng đã nổi lên khi sau đó công ty vẫn quyết định sa thải hàng nghìn nhân viên. Vào thời điểm thoả thuận được thương thảo, HP và Compaq có 150 000 nhân viên. Lãnh đạo HP thông báo sẽ có 15 000 việc làm bị cắt giảm sau sát nhập. Những người mất việc làm có thời gian 9 tuần để tìm kiếm một công việc khác trong công ty, nếu không sẽ bị sa thải. Người bị sa thải sẽ nhận được từ 4 đến 12 tháng lương tuỳ vào thời gian họ đã làm cho công ty. Việc sa thải quy mô lớn đi ngược lại truyền thống của HP bởi trong hơn 50 năm hoạt động, một trong những mục tiêu cơ bản của HP là đảm bảo việc làm dài hạn cho nhân viên. Nhiều người cảm thấy bị lừa dối. “Ngày nay, Văn hoá HP chỉ hướng đến một mục tiêu: lợi nhuận. Nhân viên không còn cảm thấy được coi trọng và họ lo sợ cho công ăn việc làm của mình. Cá nhân tôi cảm thấy HP chỉ chú trọng tới cổ phiếu, làm sao cho giá cổ phiếu tăng, cổ đông hài lòng và kiếm chác được bộn tiền”, một nhân viên phát biểu.
Tuy nhiên, không ít người tỏ ra thông cảm với biện pháp kiên quyết mới được áp dụng: “Văn hoá HP là quản lý theo mục tiêu chứ không phải là thưởng công cho những cá nhân không làm việc tốt… HP cần một cú hích mới và điều mà lãnh đạo đang cố gắng thực hiện chỉ là khiến cho mọi nhân viên cảm thấy có trách nhiệm hơn. Những năm gần đây, trong công ty nổi lên những biểu hiện né tránh va chạm, quản lý yếu năng suất lao động và quá đề cao nguyên tắc đồng thuận. Rõ ràng, đây không phải là điều mà các nhà sáng lập Bill Hewlett và Dave Packard mong đợi”.
Cuối cùng, kế hoạch đã được thông qua
Việc Walter Hewlett phản đối kế hoạch đã gây nên tâm lý bất ổn và lo lắng trong công ty. Nếu như kết quả thăm dò tiến hành ngay sau khi kế hoạch sát nhập được thông báo cho thấy 84% nhân viên ủng hộ thì con số này đã giảm xuống 55% khi Walter Hewlett bắt đầu lên tiếng phản đối. CEO Carly Fiorina ngay lập tức đã tổ chức một buổi trao đổi trực tiếp với toàn thể nhân viên để thuyết trình, giải thích rõ về kế hoạch, xoa dịu sự lo lắng và xây dựng sự ủng hộ trong họ. Lãnh đạo HP còn lập một diễn đàn trên website để nhân viên thoải mái bình luận và đặt câu hỏi về kế hoạch sát nhập. Biện pháp kịp thời này đã đem lại tỷ lệ ủng hộ 76%.
Từ khi thông báo sát nhập, cả hai phe đã tiêu tốn hơn 100 triệu USD vào chiến dịch vận động, từ đấu tranh trên các phương tiện truyền thông cho đến điện thoại, gửi thư, thậm chí chuẩn bị cả máy bay riêng tiện cho việc đi lại thuyết trình trước các cổ đông. Sau 7 tháng tiến hành một trong những cuộc chạy đua vận động tốn kém nhất trong lịch sử CNTT, Carly Fiorina và Walter Hewlett đều trông đợi vào quyết định cuối cùng của hội nghị cổ đông HP ngày 19/03/2002. Tuyên bố thắng cuộc (dù là sít sao) đã được CEO Fiorina đưa ra sau phiên họp kéo dài 2 tiếng đồng hồ. Một ngày sau, các cổ đông Compaq đã thông qua kế hoạch với số người ủng hộ nhiều gấp 9 lần số người phản đối - một kết quả được đánh giá là “dễ dự báo”.
Lợi ích chiến lược đằng sau kế hoạch
Lãnh đạo HP đã thành công trong việc thuyết phục các cổ đông bằng tầm nhìn dài hạn và những lợi ích chiến lược của kế hoạch liên kết này.
Thứ nhất, công ty HP sau sát nhập sẽ trở thành công ty hàng đầu thế giới về cung cấp máy chủ, phần mềm quản lý và lưu trữ, máy tính…, đồng thời năng lực đáp ứng nhu cầu giải pháp thiết bị đầu cuối được nâng cao.
Thứ hai, công ty có thể tăng cường kinh doanh các dịch vụ sinh lợi cao, đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu phát triển và vươn ra thị trường 160 nước trên thế giới.
Thứ ba, theo tính toán, việc sát nhập giúp công ty hàng năm tiết kiệm được chi phí 2,5 tỷ USD, làm tăng 5-9 USD cho giá trị mỗi cổ phiếu HP hiện tại và tăng lãi cổ phiếu thêm 13% trong năm đầu sau sát nhập.
Thứ tư, HP có thể xây dựng năng lực tài chính đủ mạnh để mở rộng ra các lĩnh vực kinh doanh mang lại nhiều tỷ đô la lợi nhuận như: ảnh số và xuất bản điện tử.
Thứ năm, sát nhập HP và Compaq là cách duy nhất và tốt nhất để tăng cường các hoạt động kinh doanh, nâng cao vị thế trên thương trường, đáp ứng nhiều hơn sự mong đợi của khách hàng, mở ra nhiều cơ hội cho nhân viên và tăng giá trị đầu tư.
Thực tế đã chứng minh tính đúng đắn của tầm nhìn Fiorina. Thu nhập của công ty năm tài khoá 2003 đạt 85 tỷ USD; tiết kiệm chi phí do tác động cộng hưởng tính đến năm 2004 là 2,5 tỷ USD. Fiorina - người phụ nữ từng bỏ dở việc học ở một trường luật và bắt đầu sự nghiệp từ vị trí một nhân viên lễ tân – đã chứng minh tạp chí Sunday Times không sai khi gọi bà là “người phụ nữ Mỹ thành công nhất trong thập kỷ”.
Ý kiến
()