Đòi hỏi nền tảng liên ngành
Bán dẫn là một phân nhánh cực kỳ quan trọng và cốt lõi của công nghệ vật liệu tiên tiến. Tại Việt Nam, doanh nghiệp bán dẫn chủ yếu là các công ty có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), còn công ty nội địa 100% hiện đếm trên đầu ngón tay. Tuy nhiên, anh Trần Đăng Hòa, Chủ tịch FPT IS kiêm Chủ tịch FPT Semiconductor (thuộc Tập đoàn FPT), nhận định Việt Nam đang có lợi thế cạnh tranh về nguồn nhân lực chất lượng cao trong ngành bán dẫn so với các nước khác trong khu vực.
 |
| Hoạt động nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm vi mạch và hệ thống cao tần Trường ĐH Bách khoa TP.HCM. ẢNH: NGỌC DƯƠNG |
"Thế hệ trẻ có nền tảng rất tốt về các môn STEM. Việt Nam thường xuyên nằm trong top 5 thế giới về thành tích Olympic toán, lý. Chương trình học phổ thông ở nước ta có thiên hướng STEM, nhấn mạnh tư duy phân tích và khoa học, tạo nền tảng lý tưởng cho ngành kỹ thuật cao như bán dẫn. Người Việt cũng có khả năng thích nghi nhanh với các công cụ công nghệ mới. Trong khi các nước phát triển như Nhật Bản, Mỹ đang thiếu hụt hàng trăm nghìn kỹ sư bán dẫn thì Việt Nam có thể đáp ứng nhu cầu này, góp phần đưa "trí tuệ Việt" thành thương hiệu toàn cầu", anh Hòa cho hay.
Để "đi tắt đón đầu" theo tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Chủ tịch FPT IS kiêm Chủ tịch FPT Semiconductor cho rằng Việt Nam không thể bỏ qua các công nghệ cốt lõi như khoa học vật liệu hay xa hơn là điện toán lượng tử. Trong đó, công nghệ lượng tử cũng được xác định là một trong 10 nhóm chiến lược quốc gia. Phát triển công nghệ lượng tử gắn với bảo đảm an ninh quốc gia, dữ liệu quốc gia, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ không gian...
FPT cũng đã thành lập Viện Quantum AI và Cyber Security (QACI, Viện Trí tuệ nhân tạo lượng tử và an ninh mạng) thuộc FPT, là mũi nhọn nghiên cứu sâu và làm chủ các công nghệ mang tính "tương lai" như điện toán lượng tử và an ninh mạng thế hệ mới.
PGS-TS Ngô Xuân Bách, Giám đốc QACI, chia sẻ công nghệ lượng tử là một lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực rất lớn. Một quốc gia có thể tham gia vào hệ sinh thái lượng tử theo nhiều lớp: từ tiếp cận và vận hành hạ tầng lượng tử, phát triển thuật toán, mô phỏng đến an toàn lượng tử và các ứng dụng kết hợp AI. Việt Nam cần đi theo một lộ trình phù hợp: trước mắt tập trung vào những lớp có thể tạo năng lực sớm như mật mã hậu lượng tử, tính toán lượng tử; song song với đó là chuẩn bị năng lực tiếp cận, vận hành và làm chủ từng phần hạ tầng lượng tử trong dài hạn. Đây là cách để tham gia cuộc chơi một cách chủ động, phù hợp nguồn lực nhưng vẫn giữ tầm nhìn tự chủ công nghệ sâu.
Theo anh Bách, khó khăn trong phát triển nhân lực lượng tử không phải là câu chuyện riêng của VN, mà là thách thức chung trên toàn thế giới. Đây là lĩnh vực đòi hỏi nền tảng liên ngành rất sâu, từ toán học, vật lý lượng tử, khoa học máy tính, mô phỏng, tối ưu hóa, AI đến an toàn thông tin. Trong khi hiện nay, bạn trẻ giỏi toán, lý, tin có nhiều lựa chọn nghề nghiệp hấp dẫn trong AI, khoa học dữ liệu, phần mềm, an toàn thông tin hay các lĩnh vực công nghệ mới. Vì vậy, nhân lực lượng tử không thể hình thành nhanh mà cần được đào tạo, dẫn dắt và tích lũy qua một lộ trình dài hạn, đòi hỏi nền tảng liên ngành sâu và cần thời gian để thị trường ứng dụng phát triển rõ nét.
 |
| Sinh viên chương trình vi điện tử-thiết kế vi mach Trường ĐH Bách khoa (ĐH Đà Nẵng). ảnh: Đ.N |
Mô hình hợp tác "3 nhà"
Việc đào tạo ra một kỹ sư STEM chất lượng cao về vật liệu hay lượng tử, lý thuyết là chưa đủ mà cần các phần mềm bản quyền mô phỏng trị giá hàng triệu USD. Anh Trần Đăng Hòa thông tin: "Chúng tôi đang thúc đẩy việc xây dựng liên minh hạ tầng công nghệ dùng chung vận hành chặt chẽ theo mô hình hợp tác 3 nhà: Nhà nước - Doanh nghiệp - Trường ĐH. Mô hình này góp phần tối ưu hóa tối đa hiệu suất sử dụng tài nguyên đắt đỏ, tránh lãng phí, tạo ra một hệ sinh thái tri thức, giúp sinh viên được cọ xát trực tiếp với bài toán thực tế của doanh nghiệp ngay từ trên ghế nhà trường".
Anh Hòa cho rằng Việt Nam đã và đang đặt mục tiêu đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư công nghệ cao, nhưng điều còn thiếu hơn là đội ngũ chuyên gia đầu ngành có khả năng dẫn dắt công nghệ lõi, xây dựng kiến trúc sản phẩm và tạo ra các sản phẩm "Make in Vietnam" có năng lực cạnh tranh quốc tế.
"Việt Nam cần phát triển đồng thời cả hai tầng. Ở tầng nghiên cứu chuyên sâu, cần thu hút các chuyên gia giỏi, đặc biệt là chuyên gia người Việt ở nước ngoài, đồng thời lựa chọn những nhân sự xuất sắc để gửi đi đào tạo tại các trung tâm tiên tiến trên thế giới. Đây là lực lượng có vai trò xây dựng nhóm nghiên cứu lõi, kết nối quốc tế và từng bước làm chủ các hướng công nghệ nền tảng", anh Bách nhận định.
Ở tầng ứng dụng, anh Bách cho rằng có thể đào tạo những nhân sự có nền tảng tốt trong công nghệ thông tin, AI, an toàn thông tin, toán ứng dụng, vật lý, mô phỏng và tối ưu hóa để chuyển dịch dần sang các bài toán lượng tử.
Một quốc gia không thể phát triển ngành công nghệ chiến lược nếu thiếu các nhà khoa học, kiến trúc sư công nghệ và chuyên gia đồng hành cùng hàng trăm, hàng nghìn kỹ sư khác cùng tạo ra giá trị mới. Vì thế theo ông Hòa, bước đi cốt tử và cấp bách nhất mà Việt Nam cần làm ngay trong vài năm tới đối với bài toán nhân lực công nghệ lõi là chuyển trọng tâm từ đào tạo theo số lượng sang phát triển năng lực làm chủ công nghệ, làm chủ sản phẩm và làm chủ thị trường bằng việc tạo cơ hội cho người Việt tham gia làm chủ các dự án công nghệ lõi thay vì chỉ tham gia thực hiện.
"Đây sẽ là nền tảng quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu bước vào kỷ nguyên vươn mình bằng KH-CN; đồng thời thúc đẩy mô hình hợp tác 3 nhà: Nhà nước, Doanh nghiệp và trường ĐH. Nhà nước tạo cơ chế và các chương trình trọng điểm quốc gia, doanh nghiệp mang đến bài toán thực tế và môi trường phát triển công nghệ, các trường ĐH cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao. Khi ba trụ cột này vận hành đồng bộ, chúng ta sẽ rút ngắn đáng kể khoảng cách với các quốc gia đi trước", ông Hòa nhận định.
PGS-TS Bách nhận định vai trò của trường, viện là thiết kế các chương trình đào tạo phù hợp, từ nền tảng đến chuyên sâu, từ đào tạo chính quy đến các khóa ngắn hạn cho kỹ sư. DN cần đầu tư vào bài toán thật, hạ tầng thử nghiệm và môi trường triển khai. "Nếu nhà nước xác định đúng hướng, viện - trường đào tạo đúng năng lực, doanh nghiệp đưa vào bài toán thật, Việt Nam sẽ có cơ hội hình thành lực lượng nhân sự lượng tử vừa có nền tảng khoa học, vừa có khả năng ứng dụng thực tế", ông Bách cho hay.
Thanh Niên
Ý kiến
()