Đợt ấy, có người trong đội dùng AI để code, code sinh lỗi, và khi cần sửa thì khối lượng quá lớn, sửa còn mệt hơn viết lại từ đầu.
Rồi chị đổi ý.
"Khi các mô hình AI đột phá về lập trình, anh em ứng dụng AI vào thì thấy rằng hiệu quả quá là okila", chị nói, giọng nhẹ, chậm rãi.
Nhưng câu chuyện của chị Trang với AI đã bắt đầu từ sớm, trước cả khi GenAI (AI tạo sinh - công nghệ AI có khả năng tạo ra nội dung mới như văn bản, hình ảnh, âm thanh hoặc mã lập trình dựa trên yêu cầu của người dùng) phổ biến.
 |
| Chị Nguyễn Thu Trang, "mama tổng quản" công nghệ của Phòng Kỹ thuật Nội dung số, FPT Online. |
Năm 2010, chị Trang gia nhập nhà Nội dung số FPT - đơn vị khi đó là nhà vận hành hệ thống công nghệ, quảng cáo của báo điện tử VnExpress. Ban đầu, chị "cũng không định gắn bó". Là một nữ lập trình viên, chị tự nhận mình có thế mạnh tỉ mỉ, chỉn chu, rất hợp với yêu cầu khắt khe của một hệ thống báo.
Dần dần quen việc, chị bắt đầu gắn bó. "Tôi luôn luôn đau đáu phải có cái gì ứng dụng để hỗ trợ cho mọi người", chị kể. Sự "đau đáu" ấy theo chị suốt 16 năm, qua rất nhiều giai đoạn phát triển của việc sản xuất nội dung báo chí.
Phòng của chị hiện có khoảng 35 người, phụ trách triển khai và vận hành toàn bộ hệ thống công nghệ của tờ báo. Ngoài ra, chị và đội còn tự đề xuất, tìm tòi và triển khai các ứng dụng AI, phối hợp với bên nội dung để đưa vào tòa soạn.
Hai mùa AI
AI không bước vào hệ thống báo chí bằng những màn trình diễn ồn ào. Trước khi có làn sóng GenAI, những ứng dụng AI truyền thống đã âm thầm hỗ trợ nhiều công đoạn phía sau công tác xuất bản.
Một trong số đó là kiểm tra chính tả. Trước đây, phần việc này đòi hỏi con người phải đọc và rà soát một lượng lớn nội dung để phát hiện những lỗi nhỏ nhưng dễ bỏ sót. Khi công cụ được đưa vào, những lỗi lặp lại ấy được rà soát và cảnh báo tự động, giúp người làm nội dung dành thời gian cho những phần việc cần thực hiện kỹ.
 |
| Chị Trang và các đồng nghiệp Phòng Kỹ thuật Nội dung số nhận vinh danh tập thể xuất sắc 2025 nhà Nội dung số FPT. |
Từ văn bản, AI tiếp tục được đưa vào những bài toán liên quan đến hình ảnh. Công cụ nhận diện hình ảnh hỗ trợ kiểm tra một tấm ảnh trong bài đã từng được sử dụng ở đâu, vào năm nào, ngay cả khi hình ảnh đã bị cắt cúp. Một công cụ khác cho phép tìm ảnh bằng ảnh, hữu ích trong những trường hợp chỉ có một tấm hình nhỏ, mờ và cần lần tìm về bản gốc.
"Ngày đấy mặc dù làm rất tốt, nhưng so với bây giờ thì vẫn là một khoảng cách nhất định", chị nói.
Khi GenAI đến, sản phẩm đầu tiên đội chị làm là công cụ sinh quiz. Trước đây, để ra một bộ câu hỏi trắc nghiệm cho một bài báo là cả một quy trình: tìm thông tin, soạn câu hỏi, soạn đáp án, kiểm tra logic. Giờ, "chỉ mất 5 phút thôi". Công cụ được đưa vào CMS (hệ thống xuất bản nội dung) chỉ trong 1-2 tuần.
Sau quiz là tính năng tóm tắt bằng AI trên ứng dụng đọc báo. Chị nhớ thời điểm đó: "Báo thế giới có rồi, nhưng ở Việt Nam chị chưa thấy có mục 'Đọc nhanh' đấy".
Rồi đến Video Editor - sáng kiến giành giải Bạc iKhiến 2025. Công cụ này gộp toàn bộ khâu dựng video, từ phụ đề, chuyển ngữ, hiệu ứng đến chuyển định dạng… vào một nền tảng duy nhất, kéo thời gian biên tập từ 30 phút xuống còn 4-6 phút. Hiện 60% video trong hệ thống sử dụng công cụ này.
Trước đây, muốn sửa một video, phóng viên phải nhờ ban video, những người chuyên trách thực hiện. "Còn bây giờ phóng viên không chuyên về video vẫn thực hiện được", chị nói.
Và mới nhất là Ask VnE - trợ lý hội thoại thông minh. Chị Trang nhìn thấy một thay đổi hành vi đang diễn ra: người dùng không còn gõ từ khóa để tìm tin, mà đặt câu hỏi bằng ngôn ngữ tự nhiên, như đang nói chuyện với một chatbot. Nếu tờ báo không bắt kịp xu hướng hành vi mới này, độc giả sẽ hỏi ở nơi khác.
Ask VnE khai thác một tài sản quý: kho lưu trữ đã qua kiểm chứng của tờ báo, trong bối cảnh tin giả tràn lan. Sau hai quý thử nghiệm, tỷ lệ độc giả click vào các trích dẫn nguồn đạt 15%, khi mà Google AI Overview đạt hơn 1%.
Lập trình niềm tin
Nhưng đứng sau những sản phẩm ấy, không phải chỉ có bài toán kỹ thuật.
Trong đội ngũ, không phải ai cũng niềm nở với AI từ đầu. Chị để một vài người nhạy nhất thử trước. Khi hiệu quả rõ ràng, họ trở thành tấm gương cho người khác nhìn vào. "Anh em cũng toàn những người rất nhạy về công nghệ. Khi thấy hiệu quả, người ta không còn phản đối nữa, mà thấy rằng nhất định phải thay đổi".
 |
Khối lượng công việc ngày càng yêu cầu nhiều hơn trong khi nhân sự không đổi. AI lấp vào khoảng trống đó bằng cách hỗ trợ từ thiết kế, HTML, lập trình đến kiểm thử. Một landingpage (chuyên trang) trước đây "có khi làm vật vã cả tuần", giờ "một ngày là đã code xong rồi". Người có chuyên môn bậc trung làm được nhiều hơn, những người làm tốt hơn có thời gian đi tìm cái mới.
Trước khi AI bùng nổ, chị đọc các trang báo lớn, theo dõi xu hướng công nghệ và báo chí thế giới, rồi tự hỏi cái gì áp dụng được cho tòa soạn của mình. Giờ, chị dùng chính AI để làm việc đó: "Nó sẽ ra bộ khung cho mình, còn việc đọc sâu, tìm hiểu sâu kỹ hơn thì bản thân vẫn phải đi vào đó nghiên cứu".
Tương lai, chị hình dung một tòa soạn AI-native - nơi phóng viên mở máy buổi sáng đã có sẵn đề tài, dữ liệu nền, bản draft, còn AI lo phần tối ưu tìm kiếm, phân phối trên các nền tảng, dựng video theo đúng xu hướng. Mặt trang linh động, cá nhân hóa nhưng vẫn giữ những vị trí con người quyết định. "Phóng viên sẽ chỉ làm những việc quan trọng hơn", chị nói.
Từ một người từng dặn đội "đừng dùng AI code", đến người đang tưởng tượng một tòa soạn vận hành gần như trọn vẹn bằng AI, quãng đường đó đi qua rất nhiều lần thử, rồi mới tin.
Minh Triết
Ý kiến
()