Tám năm và ngã rẽ từ chiếc bụng bầu
Cuối năm 2006, Nguyễn Thị Bình Nguyệt vừa tốt nghiệp khoa Công nghệ thông tin trường Đại học Khoa học Tự nhiên TP HCM. Giữa những ngày tháng lướt mạng tìm việc, chị gửi đi một hồ sơ qua email đến Phần mềm FPT tại Đà Nẵng.
Đầu dây bên kia, giọng của một bạn nhân sự: "Lớp dành cho tester (kiểm thử) ngoài này mở được nửa tháng rồi. Nhưng em cứ ra đây phỏng vấn, nếu đạt thì vào học trễ một chút cũng không sao".
Cuộc điện thoại chưa đầy năm phút ấy chỉ đủ để chị Nguyệt nghĩ về một chuyến đi ngắn ngày, sẵn tiện về thăm nhà.
Thế nhưng kết quả buổi phỏng vấn ngày hôm đó đã viết lại kịch bản cuộc đời chị. Chị được nhận. Không có một chiếc vé khứ hồi nào được sử dụng. Chị ở lại Đà Nẵng theo cái cách đột ngột: nhấc điện thoại gọi vào Sài Gòn, nhờ người quen gom đồ đạc rồi gửi xe khách ra. "Coi như là cũng chưa kịp tạm biệt bạn bè luôn".
Chuyến đi tưởng chớp nhoáng năm ấy lại là điểm khởi đầu cho một hành trình kéo dài tròn hai thập kỷ, với 8 năm lăn lộn dự án và 12 năm đứng lớp tại FSA (FPT Software Academy - Học viện đào tạo nhà Phần mềm FPT).
 |
| Chị Nguyễn Thị Bình Nguyệt khi lên lớp. |
Người nhỏ thó, nhưng tám năm đầu tiên, đi từ Tester lên Test Lead (Quản lý kiểm thử), chị chinh chiến hàng loạt dự án lần lượt ở thị trường Anh rồi Nhật Bản. Năm 2014, khi mang bầu em bé thứ hai, chị nhìn lại nhịp sống dự án và quyết định chuyển sang mảng đào tạo. Lúc đó toàn bộ mảng testing tại Đà Nẵng chỉ có đúng hai nhân sự gánh.
Ngã rẽ mới mở ra một sứ mệnh dài gấp rưỡi thời gian làm dự án. Chị mang bụng bầu bước lên bục giảng, bắt đầu những ngày tháng "đưa đò" cho một thế hệ nhân sự mới khi đội ngũ đào tạo tại miền Trung vẫn còn ở thuở sơ khai.
Mã số thời gian
Nếu có một chiếc đồng hồ đo thời gian của chị Nguyệt ở Học viện đào tạo nhà Phần mềm, thì chiếc đồng hồ ấy được tính bằng mã số của các lớp Fresher. Chị bước vào mảng đào tạo khi thế hệ Fresher mới ở số 11. Chị nhìn những con số ấy nhích dần lên 12, 13, rồi chạm mốc 64, 65. Đến thời điểm mà quy mô công ty lớn đến mức hệ thống quản trị phải thay đổi: không đánh số tiến nữa mà đếm lại từ đầu theo từng năm.
Mười hai năm trôi qua, cuốn sổ chủ nhiệm của chị là một dòng chảy vô tận của những cái tên. Mỗi học viên bước qua cuộc đời chị là một câu chuyện, nhưng có những người ở lại trong ký ức như một sự phản chiếu về giá trị của nghề giáo. Đó là năm 2021 - thời điểm Covid-19 bùng phát, công ty mở các lớp đào tạo chuyển đổi ngành nghề nhằm đáp ứng nhu cầu nhân sự tăng vọt. Lớp học của chị đón một học viên nữ đặc biệt: vốn là dân ngành điện tử, chưa từng biết một dòng code, bước vào lớp của chị khi đã cận kề tuổi 40.
Lúc học, dù khá lớn tuổi trong lớp nhưng chị học giỏi lắm, tốt nghiệp xong là qua dự án làm lập trình viên ngay. Nhưng điều làm chị Nguyệt bất ngờ nhất là cách đây không lâu, khi mở lớp luyện chứng chỉ quốc tế ISTQB cho Tester, lại thấy chị ấy đăng ký.
"Tôi ngạc nhiên hỏi, nữ đồng nghiệp bảo giờ chuyển qua làm Automation nên muốn tìm hiểu lại từ đầu kiến thức của Manual Test. Kết quả thi chứng chỉ quốc tế đề 40 câu, chị ấy làm đúng 100%. Chị ấy mời tôi đi cà phê, cứ cười cười bảo là do gặp đề dễ. Nhưng là dân trong nghề, tôi biết dễ hay khó là do mình có học kỹ, có nắm được cái gốc hay không thôi", chị Nguyệt cười, tỏ vẻ thán phục.
 |
| Chị Nguyệt và học viên trong một buổi khai giảng lớp. |
Mười hai năm đứng lớp, học viên nhiều đến mức chị Nguyệt thừa nhận mình không thể có trí nhớ siêu phàm để gọi tên từng người. Giữa những hành lang thênh thang của F-Complex, thỉnh thoảng lại có một mái đầu quay lại cúi chào. Chị bảo, nhiều lúc chỉ biết cười rồi chào lại thật tươi, trong lòng mông lung đoán đứa nhỏ này chắc học khóa ba mươi mấy hay bốn mươi mấy gì đó.
Đánh giá về vai trò của những nhân sự kỳ cựu, anh Nguyễn Văn Liêm - quản lý trực tiếp của chị Nguyệt - chia sẻ: "Nhà Phần mềm luôn rất cần những nhân sự kinh nghiệm, an cư lạc nghiệp và gắn bó lâu dài với tổ chức. Với miền Trung - thị trường không có nhiều nguồn lực senior (chất lượng cao) sẵn có như Hà Nội hay TP HCM việc Học viện đào tạo FSA tự xây dựng và giữ được những nguồn lực có kinh nghiệm lâu dài là điều quan trọng".
"Chị Nguyệt xuất phát từ Test Lead dự án, bản tính luôn chỉn chu, cẩn thận nên cực kỳ phù hợp với đào tạo Fresher - nơi các bạn Junior cần phải có được tư duy về chất lượng và sự nghiêm túc lên hàng đầu trước khi bước vào môi trường dự án thực tế", anh Liêm đánh giá thêm.
Cuộc phòng thủ của cựu Test Lead
Thế nhưng thế giới công nghệ không cho phép bất kỳ ai bình yên với những giá trị cũ. Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo trong những năm gần đây tác động mạnh vào mô hình đào tạo truyền thống. Đứng ở vị trí người quản lý chất lượng đầu ra, chị Nguyệt cảm nhận rõ sự lung lay của những thước đo cũ.
"Ngày trước, sáng mentor cầm slide dạy lý thuyết, chiều hướng dẫn làm bài tập. Giờ có AI rồi, việc đứng lớp kiểu đó không còn hợp lý nữa. Các bạn chủ yếu tự học qua các khóa online. Còn bài tập về nhà hả? Nói thiệt, giờ quăng cái file bài tập lên AI làm có tí là xong", chị Nguyệt thẳng thắn về một thực trạng đầy thử thách.
Sự xuất hiện của AI tạo ra một nghịch lý: học viên có thể hoàn thành những bài code phức tạp, những bộ testcase hoàn hảo chỉ bằng vài câu lệnh nhưng đầu óc lại trống rỗng. Họ có sản phẩm nhờ công nghệ, nhưng không có tư duy gốc.
Nếu Học viện đào tạo nhà Phần mềm tiếp tục chấm điểm dựa trên những file bài tập nộp qua hệ thống, công ty sẽ nhận về những "chiến binh ảo". Một cuộc phòng thủ thầm lặng được vạch ra: học kiểu mới, nhưng phải giữ chất cũ.
Học viên được quyền dùng AI để giải bài tập, dùng AI để đẩy nhanh tốc độ học nhưng quy trình vấn đáp trực tiếp sẽ là bộ lọc. Và rào dậu cuối cùng là quy tắc cắt mạng khi thực hiện bài thi hết môn.
"Dùng AI mà phụ thuộc vào nó, không biết được bản chất là nguy hiểm lắm. Mình thay đổi cách dạy theo thời cuộc, nhưng kết quả cuối cùng thì không được phép đánh đổi: học viên phải nắm được bản chất lõi của vấn đề", giọng chị Nguyệt đanh lại.
Anh Nguyễn Văn Liêm nhận định thêm, gần đây có quá nhiều thay đổi, đặc biệt là kỷ nguyên AI. Bộ phận đào tạo là nơi phải thay đổi tiên phong vì là nơi đóng vai trò tạo nguồn lực giúp công ty thích nghi. "Tuy nhiên, ở bất kỳ thời điểm nào thì năng lực và tư duy về chất lượng vẫn là quan trọng nhất trong bất kỳ dự án nào thế nên vai trò làm mới liên tục của những người như chị Nguyệt là vô cùng quan trọng."
 |
Hiện tại, Học viện đào tạo nhà Phần mềm không còn là những phòng đào tạo riêng lẻ của từng vùng miền. Xu hướng gộp chung đã biến những người như chị Nguyệt thành "nhân sự không biên giới". Chị ngồi ở F-Complex Đà Nẵng, nhưng mỗi ngày đều mở Microsoft Teams để đứng lớp cho học viên ngồi tại Hà Nội, TP HCM, Nha Trang, Cần Thơ. Chị chủ nhiệm từ những lớp đặc thù học hoàn toàn bằng tiếng Hàn, tiếng Nhật, cho đến những chương trình Fast Track nâng cao trình độ cho nhân sự nội bộ. Dự án yêu cầu nhân sự ra sao, đơn vị của chị lại xoay xở để đáp ứng.
Hai mươi năm trước, một cuộc điện thoại về lớp học "muộn nửa tháng" đã giữ chân cô gái trẻ ở lại Đà Nẵng. Hai mươi năm sau, người phụ nữ nhỏ thó ấy - giờ là mẹ hai con, vẫn đang đứng trước những lớp học mới, với những gương mặt mới, và cùng một câu hỏi mà chị chưa bao giờ ngừng tự hỏi: Trong thời đại mà mọi kiến thức đều có thể tra được trong vài giây, thứ gì mới thật sự cần được dạy?
Đó là câu hỏi mà không AI nào có thể trả lời thay chị.
Hà Vũ
Ý kiến
()