Bài toán 'tiến hóa' của Robot
Thiết kế một robot hoàn chỉnh đòi hỏi nhiều năm thử sai, hàng ngàn giờ mô phỏng và chuyên môn chuyên sâu từ nhiều lĩnh vực. Giống như cơ thể con người trải qua hàng triệu năm tiến hóa để thích nghi với môi trường, một robot vận hành dưới đáy biển sâu bắt buộc phải có cấu trúc kháng áp suất hoàn toàn khác biệt so với robot di chuyển trên mặt đất.
Trong kỷ nguyên AI, câu hỏi đặt ra cho giới khoa học: Làm sao để AI có thể hỗ trợ kỹ sư tự động hóa khâu lên ý tưởng, truy xuất bản vẽ hay thậm chí tự thiết kế ra những thế hệ robot mới?
Rào cản chính là sự thiếu vắng của những bộ dữ liệu thiết kế kỹ thuật đủ lớn và chuẩn xác. "Trước đây, các bộ dữ liệu liên quan đến thiết kế kỹ thuật rất khan hiếm và rời rạc. Muốn AI lên ý tưởng và thiết kế được robot, chúng ta phải nạp một lượng dữ liệu khổng lồ và có độ tin cậy cao để huấn luyện các mô hình AI", Lê Quang Trí chia sẻ về bối cảnh bắt đầu nghiên cứu.
Chính từ "điểm nghẽn" đó, Trí cùng người hướng dẫn của mình - Tiến sĩ Nguyễn Quang Anh (Viện Quantum AI & Cybersecurity, Tập đoàn FPT) bắt tay vào tìm lời giải. Điểm đột phá nhất của nhóm là hướng tiếp cận nguồn dữ liệu: Thay vì thu thập thông tin chưa kiểm chứng trên Internet, nhóm quyết định khai thác và trích lọc dữ liệu đa phương thức từ chính các bài báo khoa học uy tín trên toàn thế giới.
Kết quả của hành trình kiên trì đó là RobotDesign1M - bộ dữ liệu quy mô lên tới 1 triệu mẫu, quy tụ tri thức chế tạo robot đa dạng.
Bộ dữ liệu sở hữu dữ liệu đa phương thức được thu thập từ các tài liệu khoa học. Nhóm nghiên cứu đề xuất một quy trình thu thập dữ liệu bán tự động, giúp việc thu thập dữ liệu trở nên hiệu quả và đa dạng. Để đánh giá hiệu quả thực của RobotDesign1M, Trí cùng team thực hiện các thí nghiệm diện rộng trên nhiều tác vụ, bao gồm tạo hình ảnh thiết kế, trả lời câu hỏi trực quan về thiết kế và truy xuất hình ảnh thiết kế.
 |
| Lê Quang Trí (áo cam) cùng một tác giả khác của bài nghiên cứu RobotDesign1M. |
Bộ dữ liệu có thể hỗ trợ cho các ứng dụng AI như phát triển Chatbot trợ lý kỹ thuật hay các thuật toán tự động sinh bản vẽ thiết kế robot trong tương lai.
“Nghiên cứu của nhóm trước mắt sẽ phục vụ lợi ích cho cộng đồng nghiên cứu. Các doanh nghiệp và kỹ sư cần có cách sử dụng riêng để dùng bộ dữ liệu lớn này cho ứng dụng và mục đích riêng của mình”, Quang Trí chia sẻ về giá trị ứng dụng của bộ dữ liệu.
Khó khăn từ khâu 'khai phá'
Nhìn vào thành quả 1 triệu mẫu dữ liệu được khai thác, ít ai biết rằng khó khăn lớn nhất lại nằm ngay ở bước đầu tiên: Lên ý tưởng và xác định nguồn dữ liệu.
"Tạo ra một bộ dữ liệu về thiết kế robot đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối. Nguồn dữ liệu dường như nằm ngay trước mắt, nhưng để nhìn ra và biến nó thành phương án khả thi thì không hề dễ. Mình đã thảo luận, tranh luận rất nhiều lần trước khi chốt được phương án thu thập từ các công trình khoa học", Quang Trí kể lại.
Nhận trách nhiệm đảm nhận hầu hết các bước thực thi, từ lên ý tưởng, thu thập, trích lọc dữ liệu, chạy thử nghiệm đến viết báo cáo và thuyết trình, Trí cho biết bệ phóng từ FPT đóng vai trò quyết định để dự án không bị 'gãy' giữa chừng.
Để xử lý và lưu trữ một "siêu dữ liệu" khổng lồ như RobotDesign1M, FPT hỗ trợ hạ tầng phần cứng, trang thiết bị lưu trữ cùng hệ thống máy chủ GPU để nhóm huấn luyện các mô hình AI thử nghiệm. Không chỉ dừng lại ở phòng lab, nhà nghiên cứu trẻ còn mang công trình sang hội nghị quốc tế báo cáo, cọ xát trực tiếp với cộng đồng nghiên cứu thế giới, dưới sự đồng hành từ nhà F.
 |
| Quang Trí vừa hoàn thành chuyến đi đến Mỹ để tham gia và trình bày nghiên cứu tại IROS 2026. |
“Dấn thân” cho công trình nghiên cứu
Gia nhập nhà F từ tháng 8/2024, Lê Quang Trí nhanh chóng tìm thấy "mảnh đất lành" để phát triển niềm đam mê nghiên cứu khoa học chuyên sâu. Mới đây, Trí trực tiếp đại diện nhóm nghiên cứu tham gia và trình bày công trình RobotDesign1M tại IEEE/RSJ International Conference on Intelligent Robots and Systems (IROS 2026) - một trong những hội nghị hàng đầu thế giới về Robot và Hệ thống thông minh, diễn ra từ ngày 26/9 đến 1/10 tại thành phố Pittsburgh, bang Pennsylvania, Mỹ.
Đứng tại gian hàng của các tập đoàn công nghệ lớn tại hội nghị quốc tế, tận mắt chứng kiến những mô hình robot hiện đại nhất đang vận hành, Quang Trí càng khát khao dấn thân để tạo thêm nhiều nghiên cứu giá trị đóng góp cho cộng đồng.
Sở hữu bài báo nghiên cứu khoa học được công bố khi tuổi đời còn rất trẻ, hành trình của Lê Quang Trí là minh chứng cho tinh thần làm chủ công nghệ. Từ những dòng code và dữ liệu trong phòng lab, những tri thức đang góp phần mở đường cho tương lai của ngành tự động hóa và chế tạo robot trên toàn cầu.
Nam Dung
Ý kiến
()