© 2011 Chúng ta, trang tin nội bộ của Tập đoàn FPT.
Chúng ta giữ bản quyền nội dung trên website này.

Hiểu cơ chế hoạt động của não bộ để tự học hiệu quả

Nếu bạn gặp một bài toán khó, dù cố gắng nhiều mà giải mãi không xong, thì làm thế nào? Câu trả lời phổ biến nhất là cố gắng tìm ra chỗ sai trong lập luận rồi đi tiếp hoặc làm lại từ đầu. Cả hai phương án theo kinh nghiệm này không phù hợp với những lời khuyên của các chuyên gia về não bộ.

Theo các chuyên gia, não bộ của chúng ta hoạt động theo hai cơ chế khác nhau: tập trung (focused mode) và thư giãn (diffused mode). Khi ta tập trung cao độ vào giải quyết một bài toán, não sẽ vào cuộc sử dụng cơ chế tập trung với số ít tế bào thần kinh tại một vùng tập trung của não bộ được huy động. Khi ta rơi vào thế bí như tình huống đã dẫn, thì dù có cố gắng đến mấy, cũng chỉ có vùng não tập trung được hoạt động. Có nghĩa là chúng ta có xu hướng lặp đi lặp lại các cách giải quyết vấn đề và khó lòng thoát ra khỏi bế tắc. Khi đó hành động rà soát lại lời giải hay đi lại từng bước từ đầu không có ích gì mấy. 

Như thiên tài Albert Einstein từng nhận xét đại ý “bạn không thể giải bài toán theo 1.000 cách giống nhau rồi hy vọng có lời giải khác”. Trong những lúc bí bách như thế này, cách tốt nhất là tạm rời xa bài toán đấy, đi chơi, thư giãn rồi hẵng quay lại với bài toán. Đây không phải là lời xúi bậy vô trách nhiệm. Việc bạn tạm rời bài toán đó để đi bộ, hóng gió, hoặc ngồi thiền ít phút sẽ giúp não bộ chuyển sang chế độ thư giãn, lúc này các vùng khác của não bộ được kích hoạt. Nếu quay trở lại giải toán, bạn sẽ có khả năng tìm ra một con đường khác, không bế tắc như lúc đầu.

Trên đây chỉ là một trong những ví dụ cho thấy những nghiên cứu về não bộ có thể giúp cải thiện đáng kể cách thức chúng ta học tập và làm việc. Tuy nhiên, bấy lâu nay chúng ta vẫn không mấy khi nghĩ về việc tìm hiểu kiến thức loại này để cải thiện cách học tập, vì chúng ta thường phó mặc cho thói quen sai khiến các hoạt động của mình.

Có thể dẫn ra đây một thói quen tai hại khác vẫn chiếm chỗ trong trường học của chúng ta: các bài giảng dài. Bạn có thể gặp ở bất kỳ trường học nào các tiết học kéo dài từ 45 phút tới vài tiếng. Bạn cũng dễ dàng bắt gặp cảnh tượng hàng tá học sinh lơ đãng, ngủ gật, hoặc ngồi làm việc riêng trong lớp vì không thể chú tâm vào bài giảng. Trong khi hầu hết giáo viên đổ lỗi cho các cô cậu học trò, thì các chuyên gia não bộ có một lời giải thích đơn giản cho hiện tượng này: Não chúng ta chỉ có khả năng chú tâm suy nghĩ trong một thời gian rất ngắn, chừng 10 phút, sau đó là sẽ đến giai đoạn mất tập trung. Đây là cơ chế phòng vệ hết sức tự nhiên của não người, vì vậy hãy phân chia các bài giảng thành từng phân đoạn ngắn hơn. Sau mỗi mười phút tập trung, hãy thiết kế một hoạt động để thư giãn và chuyển đổi sang phân đoạn tiếp theo. Thực ra đã từ lâu người ta đã biết dùng kỹ thuật phân giờ Pomodoro với các quy tắc đơn giản kể trên để gia tăng đáng kể năng suất làm việc và học tập.

Một nghiên cứu đăng trên Psychological Science in the Public Interest năm 2013 cho thấy, những phương pháp học tập được sử dụng phổ biến trong nhà trường như “tóm tắt nội dung bài giảng”, “dùng bút đánh dấu đoạn văn bản quan trọng khi đọc sách”, “đọc đi đọc lại một chương sách” hoá ra lại là những cách không mang lại mấy hiệu quả về ghi nhớ. Có những cách khác hữu hiệu hơn nhiều để giúp gia tăng hiệu quả học tập như: tích cực làm các bài luyện tập, hay học tập các kiến thức theo hình thức luyện tập phân tán với các khối kiến thức được chia nhỏ và học tập qua thời gian đủ dài.

Nhìn từ những tình huống kể trên, trường học hiện nay có vẻ đang phí phạm rất nhiều thời gian của học trò chỉ vì ưa thích kinh nghiệm mà ít quan tâm tới việc tìm hiểu và vận dụng các kiến thức khoa học về việc con người học tập như thế nào để từ đó xây dựng các hoạt động giáo dục cho tối ưu.

Chúng ta có thể liên hệ việc học tập như câu chuyện cái cần câu và con cá. Cách dạy truyền thống phổ biến hiện nay là dạng cho đi con cá, trong khi nếu ta trang bị năng lực tự học cho học sinh thì tức là cho họ một cái cần câu để tự lập suốt đời.

Sự thiếu vắng những bài học liên quan đến việc rèn luyện kỹ năng học tập sẽ mang lại hậu quả mà chúng ta đã được chứng kiến là những thế hệ học trò thụ động chỉ biết trông chờ kiến thức và chân lý từ giáo viên và những người đi trước mà không để chủ động tự mình xây dựng tri thức cho mình. Điều này càng trở nên tai hại trong bối cảnh thời đại tri thức và số hóa hiện nay khi mà lượng thông tin mỗi năm tăng trưởng theo cấp số mũ. Kiến thức ngày hôm nay còn đúng, ngày mai có thể đã sai đi nhiều. Chỉ có cách làm chủ việc học như thế nào mới giúp học sinh đứng vững trong thế giới ngày nay. Thế cho nên, nhiều nhà giáo hiện nay đã thừa nhận rằng tiêu chuẩn xóa mù hiện nay không chỉ là biết đọc biết viết mà còn phải thạo cách tự học. Nhìn theo hướng này, chúng ta có thể dễ dàng đồng tình với nhận định của cha đẻ phương pháp Bản đồ Tư duy Tony Buzan: “Kỹ năng tự học là kỹ năng quan trọng nhất mà một người có thể sở hữu”.

Thật may mắn là chúng ta có thể tìm thấy những sáng kiến mới trong một số chương trình giáo dục có để ý tới việc rèn luyện năng lực tự học trong chương trình giáo dục. Như sáng kiến "Khung kỹ năng thế kỷ 21 (P21.org) đã xếp kỹ năng học tập và sáng tạo thành một trong bốn hạng mục chính trong các năng lực cốt lõi mà học sinh thế kỷ 21 này phải thành thục.

Hay như nhóm Cánh Buồm chủ trương xây dựng chương trình giáo dục tiểu học hiện đại xoay quanh tư tưởng chủ đạo với một từ duy nhất: Tự học. Theo đó, học sinh được rèn luyện phương pháp học tập từ tiểu học. Kết thúc bậc tiểu học, trẻ em có được năng lực tự học vững vàng để sang bậc học cao hơn các em sẽ sử dụng năng lực ấy để tự mình đến với tri thức thay vì phụ thuộc vào sự truyền tải thông tin một chiều từ nhà trường. Nhóm Cánh Buồm xác quyết: “Giáo dục tức là tự giáo dục, tự làm ra chính mình!”. Nhóm đã đi xa hơn việc tuyên ngôn vài bước với sự quy trình hóa kỹ thuật để trẻ em thực sự xây dựng được phương pháp học cho mình.

Người xưa có câu, phàm phải trong tình huống khó lường thì “lấy bất biến ứng vạn biến”. Đối với việc học tập, cái bất biến là phương pháp tự học, cái vận động không ngừng là tri thức của thời đại. Không gì bằng trang bị cho được cái bất biến đó để người học của thế kỷ 21 có thể tự mình đi trên đôi chân tự do khám phá cánh đồng tri thức của nhân loại trong suốt cuộc đời. Thiếu kỹ năng thiết yếu này thì những khẩu hiệu rổn rảng về xã hội học tập, hay học tập suốt đời chỉ cùng lắm là những lời nói cho sang miệng. Bài học về cách học cần phải là bài học căn cơ nhất mà mỗi học sinh cần phải được luyện rèn.

Dương Trọng Tấn

 
  • Toàn cảnh lễ hội 13/9 miền Trung

Sinh viên FPT hưởng ứng hội thi an toàn giao thông

Ngày 23/9, khoảng 20 sinh viên FPT Polytechnic Đà Nẵng hưởng ứng “Hội thi lái xe an toàn 2017” do Công ty Quản lý nhà tổ chức tại KTX phía Đông, 14 Doãn Uẩn, quận Ngũ

Băng rừng, vượt đầm lầy đi hàn cáp trong đêm

Để ứng cứu được tuyến cáp trục Bắc-Nam bị thiệt hại do cơn bão số 10, toàn bộ kỹ thuật viên Ban Quản lý và Phát triển đường trục đã làm việc không ngừng, vượt

'Tiến sĩ não bộ' truyền niềm tin chiến thắng cho tân sinh viên FPT

Bên cạnh hướng dẫn phương pháp quản lý thời gian, cách thức đọc nhanh và cách ghi chép, tân sinh viên ĐH FPT còn được TS. Nguyễn Hồng Phương hướng dẫn phương pháp “Tối ưu

Hơn 160 sĩ tử sắp tranh tài vòng hai Trạng FPT

164 sĩ tử xuất sắc vượt qua vòng Sơ loại sẽ tiếp tục bước vào vòng Viết luận để đánh giá tư duy phân tích, tổng hợp, logic và sáng tạo.

FPT IS xây dựng hệ thống dự phòng cho Trung tâm Internet Việt Nam

Là dự án có hàm lượng công nghệ cao nên khi hoàn thành, hệ thống do FPT IS xây dựng sẽ giảm tối đa các sự cố có thể xảy ra đối với dịch vụ

Thuê bao Truyền hình tăng 142% trong ngày FPT Telecom vùng 1 ra quân

Truyền hình FPT vừa kết hợp với các Trung tâm Kinh doanh (TTKD) Hà Nội triển khai chương trình roadshow quảng bá sản phẩm và ra quân "kích số" trên toàn địa bàn Hà Nội

9 lý do nên mua iPhone 8 thay vì iPhone X

Theo Business Insider, nhiều tính năng trên hai mô hình này tương tự nhau thậm chí iPhone 8 còn có phần nổi trội hơn.

iPhone 8 không 'sốt giá' ở Việt Nam

Dù chưa được bán ở Mỹ, bộ đôi iPhone 8 và 8 Plus đã có mặt ở nhiều cửa hàng Việt Nam với giá chỉ từ hơn 20 triệu đồng.

Botchat của FPT Telecom giành giải Vàng i Khiến

FPT Telecom lập cú đúp khi ý tưởng của đơn vị vượt qua 5 sáng tạo trong chung khảo Giải thưởng Sáng tạo FPT - iKhiến số 6.

iKhiến: Hệ thống đào tạo giúp phát triển phương thức học trực tuyến

FPT Elearning cung cấp đầy đủ chức năng cho việc quản lý nội dung, cung cấp không gian học tập cho từng cá nhân, cho phép đo lường và phân tích các hoạt động học

FPT Software phát triển tổng đài tự động trên nền tảng AI

Với sự phát triển của công nghệ hiện nay, trí tuệ nhân tạo (AI) hoàn toàn có thể ứng dụng để xây dựng tổng đài chăm sóc khách hàng tự động, giúp tiết kiệm chi

iKhiến: Tool giúp VnExpress giảm nhân sự làm bài đa phương tiện

Anh Đặng Tiến Ngọc và các cộng sự đã xây dựng một công cụ giúp FPT Online giảm thời gian triển khai một bài Longform từ vài ngày xuống còn gần 60 phút.